Depolama Tankı Terminallerinin Risk Analizi – III

0

DOÇ. DR. ALİ SARI 

İstanbul Teknik Üniversitesi, e-posta: asari@itu.edu.tr

DEPOLAMA DEPOSU TESİSLERİNDE POTANSİYEL TEHLİKELER

Bu bölüm, potansiyel olarak tehlikeli olayları ve bunların etkilerini tartışmaktadır. Hidrokarbon depolama tankı tesislerinde oluşabilecek olası tehlikeli olayların bazıları şunları içerir:

  • Yangın,
  • Patlama,
  • Sismik Etki (Deprem),
  • Zehir ve Duman
  • Muhafaza Kaybı.

Depolama Tank Tesislerindeki Kazalar

1960’tan 2003’e dek olan 242 tank kazası üzerinde bir inceleme sonucu tank kazalarına neden olan ilk üç ana sebep belirlenmiştir:

  • Yıldırım % 33 katkı ile;
  • Bakım hatası % 13 katkı ile; ve
  • % 12 katkı ile operasyonel hata.

Bu üç temel sebep, kaza nedenlerinin yaklaşık % 58’ini oluşturmaktadır. Tank kazası nedenlerinin geri kalanı, ekipman arızası, sabotaj, çatlak ve kopma, kaçak ve boru hattı kopması, static elektrik, yangın vb. sebeplerden kaynaklanmaktadır.

Tarihi tank kazalarının daha ayrıntılı analizi iki ana tank kazası tipinin yangın ve patlama olduğunu ve bu kaza tiplerinin tüm tank kazalarının % 85’ini oluşturduğunu ortaya koymuştur. Kazanın diğer türleri arasında dökülme ve zehirli gaz çıkışıdır.

Aşağıda tank kazalarının resimleri ve nedenleri gösterilmektedir. Depolama tanklarındaki yangın, patlama, sismik ve zehirli gaz gibi tehlikeler sonraki bölümlerde ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

  • Şekil 1’de 2006 yılında Oklahoma’nın Glenpool kentinde yıldırımdan kaynaklanan tank yangını gösterilmektedir;
  • Şekil 2’de 2015 yılında patlamanın neden olduğu Vasylkiv, Ukrayna’daki tank yangını gösterilmektedir;
  • Şekil 3’de 2014 yılında Libya’daki Es Sider’de terrorist saldırısı sonucu meydana gelen tank yangını gösterilmektedir.
    Tank Terminalleri

    Şekil 1: 2006’da Glenpool, Oklahoma, Amerika Tank Yangını (Nedeni: Yıldırım)

    Şekil 2: 2015'de Vasylkiv, Ukranya Tank Yangını (Nedeni: Patlama)

    Şekil 2: 2015’de Vasylkiv, Ukranya Tank Yangını (Nedeni: Patlama)

    Tank Terminalleri

    Şekil 3: 2014’de Es Sider, Libya Tank Yangını (Nedeni: Terörist Saldırısı)

    Toksik Gaz ve Duman

    Yanan hidrokarbon yakıt duman ve toksik gazlara neden olabilir. Öte yandan, dökülmüş bir hidrokarbon sıvısı buharlaşabilir ve toksik buharlar üretebilir veya buhar bulutu patlamalarıyla sonuçlanabilir. Bunların insan sağlığı üzerindeki sonuçları, boğulma durumundan yanıklara kadar değişebilir. Hava koşullarına bağlı olarak, bu duman ve gazlar çeşitli tehlikelere neden olabilir. Rüzgarla yangından daha uzak mesafelere taşınabilir ve daha geniş bir alana zarar verebilir. Rüzgar yoksa veya ağır sis varsa, dumanı yere yakın tutabilir ve bu nedenle yangın söndürme operasyonlarını ve personelini tehlikeye atabilir.

    Duman ve zehirli gazların neden olduğu tehlike, duman yayılım oranları ve yüksekliği, duman, Kükürtdioksit (SO2), karbon monoksit (CO), poliaromatik hidrokarbonlar (PAHs) ve uçucu bileşikler (VOC’ler) gibi zehirli kirleticilerin zemin seviyesindeki konsantrasyonu gibi fiziksel özelliklerle karakterize edilir. Kükürt bazlı gazların salınması çok tehlikeli olabilir. Oldukça toksik olan Hidrojen Sülfür (H2S) yaşamsal konut alanlarına çok hızlı yayılabilir ve çok hızlı bir şekilde hayati tehlikeye neden olabilir. Ayrıca, yangın olayından kaynaklanan duman emisyonları, potansiyel bir sağlık sorununun en az birkaç kilometre uzakta hissedilebilmesine neden olabilecek Sülfür Dioksit (SO2) içerebilir. Ham petrol yanmalarından kaynaklanan yan ürünlerin, kronik solunum problemleri, astım ve kardiyovasküler problemleri olanlara zarar verme olasılığı daha yüksektir.

    Buncefield kazasından kaynaklanan toksik duman yayılımına bir örnek Şekil 4’de gösterilmektedir. Şekil 5’de Vasylkiv, Ukrayna’daki bir kazada itfaiye erinin toksik etkiye maruz kalması gösterilmektedir.

    Şekil 4: Buncefield Kazasındaki Toksik Duman Yayılımı

    Şekil 4: Buncefield Kazasındaki Toksik Duman Yayılımı

    Şekil 5: Vasylkiv, Ukrayna'daki Kazada İtfaiye Erinin Toksik Etkiye Maruz Kalması

    Şekil 5: Vasylkiv, Ukrayna’daki Kazada İtfaiye Erinin Toksik Etkiye Maruz Kalması

    Doç. Dr. Ali SarıDOÇ. DR. ALİ SARI

    2017 yılında 18 sene kaldığı ABD den Türkiye’de İstanbul Teknik Üniversitesi’nde Doçent kadrosunda çalışmak için dönmüştür. Şu an İTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümü Yapı Anabilim dalında görevlidir.

    Ali Sarı aşağıda sıralanan konularda uluslarasında tanınan bir uzmandır. Bu konularda dünyanın birçok ülkesinde konuşmalar yapmış, 80’in üzerinde de ulusarası akademik çalışmaları bulunmaktadır. Ayrıca yüzlerce uluslarası projeler yapmış, ABD’de çeşitli üniversitelerde akademik çalışmalarda bulunmuş ve  ve uluslararası projelerde çalışan mühendislik gruplarının (40-50 kişilik gruplar) müdürlüğünü yıllarca yapmıştır. Bu konulardaki ABD standardlarını kaleme alanlardandır.

    1. Petrol ve Gaz, Nükleer Enerji ve Rüzgar Enerjisi:
      1. Petrol ve Gaz sondajı, çıkarımı ve işletilmesi için kullanılan “Açık Deniz Yapılarının Tasarımları”,
      2. Bu yapıların deprem, yangın ve patlamalara karşı dayanıklı hale getirilmesi
      3. Nükleer Enerji Santrali Tasarımı
      4. Rüzgar Enerjisi üretimi için açık denizde ve ‘onshore’da rüzgar turbine tasarımı
      5. Petro-kimya tesislerinin güvenli hale getirilmesi
      6. Petrol ve Gaz Tesislerinin Risk Analizleri
    2. Patlamalara Karşı Güvenli Tasarım ve Analiz
      1. Kamu ve Askeri yapıların terrorist saldırılarına karşı güçlendirimesi ve güvenli hale getirilmesi
      2. Havaalanlarının terrorist saldırılarına karşı güçlendirimesi ve güvenli hale getirilmesi
      3. Patlamaya ve kurşuna dayanıklı taşınabilir yapı tasarımı
      4. Havaalanları ve askeri mühimmat depoları için kullanılan patlayıcıyı bertaraf edici portative yapıların tasarımı
      5. Sanayi tesislerinin terörist saldırılarına karşı güvenilir hale getirilmesi

     

Share.

About Author

Leave A Reply

'