Endüstriyel Tesislerde Yangın ve Yangın Hasarının Değerlendirilmesi – I

0

Ali SarıDOÇ. DR. ALİ SARI 

İstanbul Teknik Üniversitesi,
e-posta: asari@itu.edu.tr

 

Endüstriyel yangınlar ve patlamalar, şirketlere ve hükümetlere, parasal olarak tanımlanamayan can kayıplarına ek olarak her yıl milyarlarca lira zarara mal olmaktadır. Bu felaketler birçok nedenden dolayı meydana gelir ama çoğunlukla yöneticiler ve çalışanların kendilerini her gün çevreleyen risklerin farkında olmaması ana nedendir.

Endüstriyel yangınların en yaygın nedenlerinden beşi burada anlatılmıştır. Türkiye’mizde yangından sonra özellikle sigorta şirketleri ve endüstriyel tesis sahipleri arasında anlaşmazlıklara neden olan yangın hasarının değerlendirilmesi ve yapılan tipik hatalardan bahsedilecektir.

Proses Emniyeti

Şekil 1: Endüstriyel Çelik ve Betonarme Yapılarda Yangın Hasarları

Şekil 1: Endüstriyel Çelik ve Betonarme Yapılarda Yangın Hasarları

ENDÜSTRİYEL YANGINLARIN ANA NEDENLERİ

  1. Yanıcı Toz

Genellikle gözden kaçan ve çok ölümcül olan yanıcı toz, gıda üretiminde, ağaç işçiliğinde, kimyasal imalatta, metal işçiliğinde, eczacılıkta ve hemen hemen diğer tüm sektörlerde yangının başlıca nedenlerinden biridir. Bunun nedeni, gıda, boyalar, kimyasal maddeler ve metaller dahil olmak üzere hemen hemen her şeyin – daha büyük parçalarda yangın riski olmayan malzemeler bile – toz halinde yanıcı olma potansiyeline sahip olmasıdır.

Proses Emniyeti

Şekil 2: Endüstriyel Tesislerde Yanıcı Tozlar

Şekil 2: Endüstriyel Tesislerde Yanıcı Tozlar

Tipik olayda, küçük bir yangın, yanıcı maddelerin tutuşma kaynağı ile temas etmesinden kaynaklanır. Bu toz patlamasına ya da daha büyük yangınlara neden olabilir. Ancak, bu birincil küçük patlama sorun değildir. Alanda toz varsa, birincil patlama bu tozun hava almasına neden olacaktır. Daha sonra, toz bulutu kendiliğinden tutuşabilmekte ve birincil patlamanın boyutu ve ciddiyetinin birçok katı olabilen ikincil bir patlamaya ya da büyük yangına neden olabilmektedir. Yeterli miktarda toz birikmişse, bu ikincil patlamaların ve yangınların tüm tesisi yıkma potansiyeli vardır ve büyük hasarlara ve ölümlere neden olabilir.

Yanıcı Toz Kazalarını Engellemenin Yolları

Yanıcı toz yangınları ve patlamalardaki ana bileşen tozun kendisinin varlığıdır. Muhtemelen tozu tamamen ortadan kaldıramayacak olunsa da, düzenli bir temizlik rejimini takip ederek ve yeterli havalandırma ile tehlikeli bir seviyeye gelmediğinden emin olunabilir.

  1. Sıcak İş

Sıcak iş, tüm endüstrilerde endüstriyel yangınların önde gelen nedenlerinden biridir. Sıcak işler genel olarak kaynak ve torç kesimi olarak tanımlansa da, yangına neden yakma, ısıtma ve lehimleme gibi birçok başka sıcak iş faaliyetleri vardır. Bunun nedeni, 550 °C’den yüksek sıcaklıklara ulaşan kıvılcımların ve erimiş malzemenin, 10 metreden uzağa kolayca seyahat edebilmesidir.

Sıcak iş, aynı zamanda yanıcı toz yangınlarında da en önemli etkenlerdendir; çünkü sıcak iş sırasında çıkan kıvılcımlar, çevredeki tozları tutuşturabilir.

Şekil 3: Endüstriyel Tesislerde Sıcak İş

Şekil 3: Endüstriyel Tesislerde Sıcak İş

Sıcak İş Kazalarını Önlemenin Yolları

Yanıcı toz olayları gibi, sıcak iş felaketleri uygun güvenlik prosedürleri izlenerek önlenebilir.

  • Mümkünse sıcak işlerden kaçının. Bu her zaman uygun bir çözüm değildir, ancak bir alternatif varsa değerlendirin.
  • Personeli sıcak işlerle ilgili tehlikeler, sahaya özgü tehlikeler, uygun prosedürler ve güvenlik ekipmanlarının kullanımı konusunda eğitin.
  • Alanın tozlar, sıvılar ve gazlar dahil yanıcı veya tutuşabilecek maddelerden arınmış olduğundan emin olun.
  • İzinlerin gerekli olmadığı durumlarda bile, tüm sıcak iş projeleri için yazılı bir izin sistemi kullanın.
  • İşi denetle. Özellikle taşeronlar kullanıyorsanız, denetim sağlamak için bir güvenlik uzmanınızın olduğundan emin olun.
  1. Yanıcı Sıvılar ve Gazlar

Alev alabilen bir malzeme, kolayca tutuşabilecek ve hızlı bir şekilde yanabilecek herhangi bir sıvı, katı veya gazdır. Yanıcı malzemeler, mülke zarar verme ve daha da önemlisi çalışanların yaralanmalarına ya da ölümüne neden olabilirler.

Şekil 4: Endüstriyel Tesislerde Yanıcı Sıvılar

Şekil 4: Endüstriyel Tesislerde Yanıcı Sıvılar 

Yanıcı Sıvı ve Gaz Kazalarını Önlemenin Yolları

Yanıcı sıvıları ve gazları içeren herhangi bir endüstriyel tesiste doğal olarak bir tehlike riski vardır, ancak bu riskleri azaltmak için mevcut tüm güvenlik önlemleri alınmalıdır.

  • Tehlikeleri bilmek. Önlemenin önemli bir bileşeni, tesisinizdeki her sıvının güvenlik bilgilerini bilmektir. Bu bilgi, bu ürünlerle birlikte gelen malzeme güvenlik bilgi formunda (MSDS) mevcuttur.
  • Yanıcı sıvıları uygun şekilde saklayın. Tüm tehlikeli maddelerin prosedürlere göre depolandığından emin olun.
  • Tüm ateşleme kaynaklarını kontrol edin. Alev alabilen malzemeleri bilerek ısıtırken, ateşleme kaynaklarını mümkün olduğu kadar uzak tutun.
  • Kişisel koruyucu ekipman sağlayın. Bu, tüm yangın tehlikesi kategorileri için önemlidir, ancak özellikle sıvılar ve gazlar söz konusu olduğunda zorunluluktur.
  1. Ekipmanlar ve Makineler

Hatalı ekipman ve makineler de endüstriyel yangınların ana nedenlerindendir. Isıtma ve sıcak iş ekipmanı tipik olarak buradaki en büyük sorunlardır (özellikle uygun şekilde kurulmamış, işletilmeyen ve bakımı yapılmayanlar). Ek olarak, herhangi bir mekanik ekipmanda hareketli parçalar arasındaki sürtünme nedeniyle yangın tehlikesi oluşabilir. Bu risk, yağlama dahil önerilen temizlik ve bakım prosedürlerini takip ederek pratik olarak sıfıra indirgenebilir. En şaşırtıcı ise, görünüşe göre masum ekipmanların bile doğru koşullar altında bir tehlike oluşturabileceğidir. Ve çoğu durumda, en az yangın riski olarak düşünülebilecek ekipman en büyük sorun olarak ortaya çıkar. Bunun nedeni, şirketlerin riski bilmemeleri ve bu nedenle gerekli önlemleri almamasıdır.

Şekil 5: Endüstriyel Tesiste Ekipmandan Dolayı Çıkan Yangın

Şekil 5: Endüstriyel Tesiste Ekipmandan Dolayı Çıkan Yangın

Ekipman ve Makine Kazalarını Önlemenin Yolları

Ekipman ve makine sorunları nedeniyle yangınları önleme stratejileri üç ana kategoriye ayrılır:

  • Farkında Olma:

Var olmadığını bilmediğiniz riskleri önleyemezsiniz. Çalışanlarınıza güvenlik bilinci eğitimi verin, böylece tesisinizdeki herkes neye dikkat edeceğini ve ne olursa ne yapması gerektiğini bilir.

  • Temizlik:

Ekipmanınızı ve makinelerinizi – ve etrafını saran alanı – temiz tutun. Ekipman, özellikle kir veya yağla kaplı elektrikli aletler, büyük bir risk oluşturur. Ekipmanınızı ve makinelerinizi temiz tutarak, bir yangının başlaması halinde, uzun süre yanmaya yetecek kadar yakıt kalmamasını sağlarsınız.

  • Bakım:

Son olarak, tesisinizdeki tüm ekipman ve makineler için önerilen bakım prosedürlerini izleyin. Aşırı ısınmayı önleyerek yangın riskinizi azaltmanın yanı sıra, düzenli bakım ekipmanınızın en iyi şekliyle çalışmasını sağlar.

  1. Elektrik Yangınları

Elektrik yangınları, üretim tesislerindeki yangınların ilk beş nedeninden biridir. Aşağıda bazı elektriksel tehlikeler sıralanmıştır:

  • Açıktaki kablolar ve standardlara uygun olmayan kablolar
  • Aşırı yüklenmiş prizler
  • Uzatma kabloları
  • Aşırı yüklenmiş devreler
  • Statik deşarj
Şekil 6: Endüstriyel Tesiste Elektrik Panosu

Şekil 6: Endüstriyel Tesiste Elektrik Panosu

Yukarıdaki tehlikelerden herhangi biri yanıcı tozlar ve yanıcı sıvılar ve gazlar için tutuşma kaynağı olarak işlev görebilecek kıvılcımlara neden olabilir.

Elektrik Yangınlarını Önlemenin Yolları

Önceki risklerde olduğu gibi, elektrik yangınlarını önlemenin anahtarı farkındalık ve önlemlerdir. Bu, eğitim, bakım ve en iyi uygulamaları takip etmeyi içerir. Aşağıda bir kaç tane önlemler sıralanmıştır:

  • Elektrikli ekipman veya devreleri aşırı yüklemeyin.
  • Kullanılmadığı zamanlarda geçici ekipmanın fişini takılı bırakmayın.
  • Uzatma kablosu kullanmaktan kaçının ve bunları kalıcı çözümler olarak düşünmeyin.
  • Antistatik ekipman kullanın.
  • Yanıcı tozu ve diğer tehlikeli maddeleri ekipman ve makine içeren alanlardan çıkarmak için düzenli temizlik planını izleyin.
  • Bir elektriksel yangın riski gözlemlendiğinde rapor edilebilmesi için bir raporlama sistemi oluşturun.

Yukarıda endüstriyel yangınların nedenleri ve korunma yöntemlerinden bahsettik. Bundan sonraki sayıda endüstriyel yangınların hasarları ve bu hasarların nasıl değerlendirilmesi gerektiği ve bunun yanında sigorta şirketleri ve tesis sahipleri arasında oluşabilecek olası anlaşmazlıklarda dikkat edilmesi gerekenlerden bahsedilecektir.

Share.

About Author

Leave A Reply